Trong thế giới bóng đá hôm nay, nơi những tập đoàn và quốc gia rót vào thị trường cầu thủ hàng trăm triệu euro để sở hữu các siêu sao, vẫn tồn tại một “ốc đảo” kiên định với bản sắc địa phương. Đó là Athletic Bilbao – đội bóng vừa thất bại 0-2 trước Arsenal ở Champions League, nhưng không chỉ được nhớ tới vì tỉ số, mà vì một triết lý đặc biệt: chính sách Cantera.
Giữa dòng chảy toàn cầu hóa, Bilbao như một lời thách thức. Họ tự giới hạn mình bằng cách chỉ sử dụng cầu thủ đến từ xứ Basque hoặc trưởng thành trong các lò đào tạo nơi đây. Điều mà nhiều người coi là sự bảo thủ, lại trở thành niềm kiêu hãnh và bản sắc không thể hòa tan của CLB.
Cantera – nguyên tắc từ mỏ đá địa phương
Cantera, trong tiếng Tây Ban Nha, nghĩa là “mỏ đá” – ẩn dụ cho việc khai thác tài nguyên sẵn có từ đất mẹ. Với Athletic Bilbao, “mỏ đá” đó chính là xứ Basque, một vùng đất chỉ khoảng 3,1 triệu dân, trải dài từ phía Bắc Tây Ban Nha tới tận biên giới Pháp.
Chính sách được ghi rõ rằng CLB chỉ sử dụng những cầu thủ sinh ra hoặc trưởng thành từ các học viện bóng đá trong vùng. Nghĩa là khi Real Madrid hay Manchester City có thể đưa mắt sang Brazil, Nhật Bản hay châu Phi, thì Bilbao chỉ được phép nhìn quanh San Sebastián, Vitoria, Pamplona hay những ngôi làng nhỏ ở Biscay.
Một “vùng nguyên liệu” tương đương xứ Wales, và đó là tất cả. Ở một môn thể thao mà biên giới đã gần như bị xóa nhòa, sự tự hạn chế này nghe như nghịch lý. Nhưng chính nghịch lý ấy lại tạo nên bản sắc độc nhất của Athletic.
Câu chuyện lãng mạn thường được kể lại. Năm 1911, sau khi bị tước danh hiệu Copa del Rey vì dùng cầu thủ ngoại, Athletic phản kháng bằng cách thề sẽ chỉ dùng người Basque. Một quyết định vừa là sự khẳng định bản sắc, vừa như lời tuyên ngôn chống lại xu thế.
Các nhà sử học thì lý giải thực tế hơn. Vào đầu thế kỷ 20, vùng Biscay vốn đã sản sinh quá nhiều tài năng, nên việc chiêu mộ từ nơi khác là không cần thiết. Đồng thời, những quy định khắt khe về cầu thủ ngoại thời đó càng củng cố lựa chọn này.
Dù lý do nào, kể từ tháng 4/1911 – khi Andrew Veitch, một người Anh, là cầu thủ “ngoại” cuối cùng khoác áo Athletic – triết lý Cantera đã thành linh hồn của đội bóng. Một nguyên tắc tưởng chừng bất biến, nhưng đầy linh hoạt
Nhìn từ bên ngoài, chính sách Cantera có vẻ khép kín, thậm chí mang hơi hướng chủ nghĩa dân tộc. Nhưng thực tế, Bilbao đã diễn giải nó khá mềm dẻo qua nhiều thập kỷ.
Ban đầu chỉ tuyển cầu thủ từ Biscay, sau mở rộng sang toàn xứ Basque, rồi chấp nhận những ai sinh ra ở nơi khác nhưng trưởng thành tại các học viện địa phương. Hậu vệ Aymeric Laporte – sinh ở Pháp, gia nhập Bilbao từ năm 15 tuổi – là một ví dụ.
Điểm cốt lõi là nơi trưởng thành quan trọng hơn sắc tộc. Jonas Ramalho, cầu thủ gốc Angola, hay anh em Inaki – Nico Williams, con của một gia đình Ghana nhập cư, đều trở thành niềm tự hào. “Tôi sinh ra ở Bilbao, và thế là đủ,” Ramalho từng nói. Trong triết lý của Bilbao, màu da hay dòng máu không phải là ranh giới.
Dẫu vậy, tranh cãi vẫn còn. Nhiều người tiếc nuối khi CLB không ký Marco Asensio – có cha là người Basque – chỉ vì anh trưởng thành ở nơi khác. Đội nữ thì cởi mở hơn, khi đưa về Bibiane Schulze, sinh ở Đức nhưng có cụ cố từng khoác áo Bilbao.
Câu hỏi lớn đặt ra là với một chính sách hạn chế như vậy, liệu Bilbao có thể tồn tại ở bóng đá hiện đại? Lịch sử đã trả lời bằng một chữ “Có” mạnh mẽ.
Athletic là một trong ba CLB chưa từng rớt hạng khỏi La Liga, bên cạnh Real Madrid và Barcelona. Họ là đội giàu thành tích thứ ba Tây Ban Nha với 36 danh hiệu, và mới đây, sau 40 năm, đã đăng quang Copa del Rey 2024 trong niềm xúc động tột bậc của hàng vạn CĐV tại San Mamés.
Những giới hạn tưởng như gông cùm lại hóa thành sức mạnh. Cựu thủ môn Andoni Zubizarreta từng nói: “Khi bạn khác biệt trong một thị trường mà ai cũng giống nhau, chiếc áo của bạn có giá trị hơn.”
Với cầu thủ, khoác áo Bilbao không chỉ là nghề nghiệp mà còn là bản sắc. Với CĐV, đội bóng không chỉ đại diện cho thành phố mà còn cho cả linh hồn của xứ Basque.
Khi bản sắc trở thành vũ khí cạnh tranh
Trong một nền bóng đá bị thao túng bởi tiền bạc, Bilbao mang đến một mô hình khác. Họ xây dựng bản sắc như một loại “vũ khí mềm”. Thay vì dùng ngân sách khổng lồ để mua sắm, họ biến niềm tự hào địa phương thành chất keo gắn kết.
Mỗi cầu thủ ra sân đều hiểu rằng họ không chỉ đá cho sự nghiệp cá nhân, mà còn cho một di sản cộng đồng. Chính sự gắn bó ấy tạo nên thứ sức mạnh tinh thần mà những CLB toàn cầu khó lòng sao chép. Arsenal có thể đánh bại Bilbao trên sân cỏ, nhưng khó đánh bại họ ở phương diện bản sắc.
Tuy vậy, không thể phủ nhận những thách thức khổng lồ. Trong một kỷ nguyên mà tài năng trẻ dễ dàng bị các gã khổng lồ như Real, PSG hay Man City lôi kéo, việc Bilbao giữ chân và phát triển cầu thủ càng trở nên gian nan.
Nguy cơ chảy máu tài năng luôn rình rập. Laporte đã ra đi, Kepa từng khoác áo Chelsea, còn Nico Williams thì nằm trong tầm ngắm của nhiều ông lớn châu Âu. Khi ngân sách hạn hẹp, Bilbao khó lòng chống lại sức hút của những bản hợp đồng béo bở.
CLB phải liên tục đổi mới công tác đào tạo, mở rộng mạng lưới trong phạm vi Basque, và tìm ra cách dung hòa giữa truyền thống với thực tế khắc nghiệt của bóng đá toàn cầu.
Bilbao không chỉ đá bóng. Họ là biểu tượng văn hóa của xứ Basque – nơi người dân có ngôn ngữ, âm nhạc, truyền thống và cả khát vọng riêng. Mỗi trận đấu tại San Mamés giống như một buổi lễ cộng đồng, nơi bản sắc được khẳng định qua tiếng hô, lá cờ và những đôi chân chạy không biết mệt.
Trong khi các siêu CLB chạy theo thương mại hóa toàn cầu, Bilbao nhắc thế giới rằng bóng đá vẫn có thể được định nghĩa bằng gốc rễ. Họ không cần Cristiano Ronaldo hay Kylian Mbappé để duy trì niềm tin. Thay vào đó, họ cần những đứa trẻ lớn lên ở Pamplona hay Bilbao, những người coi chiếc áo sọc đỏ trắng là một phần máu thịt.
Bilbao có thể không vô địch Champions League, có thể nhiều năm liền trắng tay, nhưng họ đã giành chiến thắng ở một mặt trận khác: giữ cho bóng đá còn lại chút hồn cốt, giữa một kỷ nguyên mà mọi giá trị dễ dàng bị thương mại hóa.
Thất bại 0-2 trước Arsenal chỉ là một trận đấu. Nhưng chính việc Bilbao vẫn xuất hiện ở Champions League, với đội hình toàn “người nhà”, đã là một chiến thắng cho triết lý Cantera. Họ là minh chứng rằng trong bóng đá, không chỉ có đồng tiền định đoạt, mà còn có những giá trị bền lâu hơn – bản sắc, niềm tin và cộng đồng.
Bilbao không chỉ đá bóng. Họ kể một câu chuyện. Và câu chuyện ấy, dù chưa bao giờ hoàn hảo, vẫn đủ sức truyền cảm hứng cho cả một thế giới đang chạy đua trong cơn lốc toàn cầu hóa.
Nguồn tin: Bongdalu
