Trong bóng đá hiện đại, khái niệm “nhập tịch” đã trở thành một chiến lược phổ biến, được nhiều liên đoàn quốc gia sử dụng như một con đường tắt để nâng tầm đội tuyển.
Tuy nhiên, giữa vinh quang của Morocco hay Senegal tại World Cup và cú sốc mới đây của Malaysia, ranh giới mong manh giữa thành công và bê bối càng trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.
Bước ngoặt lịch sử từ FIFA
Trở lại năm 2004, FIFA đã mở ra một cột mốc quan trọng: cho phép cầu thủ từng khoác áo đội trẻ của một quốc gia được đổi sang đại diện cho đội tuyển khác, miễn là việc đăng ký diễn ra trước tuổi 21. Quy định này ngay lập tức tạo tiền đề cho làn sóng nhập tịch.
Trường hợp điển hình là Antar Yahia. Hậu vệ sinh ra tại Pháp, con trai của một gia đình Algeria nhập cư, từng khoác áo U16 và U18 Pháp. Nhưng khi nhận ra cơ hội khoác áo “Les Bleus” gần như là bất khả thi, Yahia đã chọn trở về với cội nguồn Algeria.
Quyết định ấy mở cho anh cánh cửa dự World Cup 2010 – một thành tựu vượt xa kỳ vọng của một cầu thủ chỉ chơi ở các CLB trung bình của Ligue 1 hay Bundesliga. Người Pháp không trách Yahia, còn người Algeria thì xem anh như biểu tượng kiều bào trở về cống hiến.
Chuyện của Yahia cũng giống với Zidane nhưng theo chiều ngược lại. Nếu Zidane, cũng mang gốc Algeria, chọn Pháp và trở thành huyền thoại, thì Yahia hướng về quê cha để tìm vinh quang. Không ai lên án, bởi cả hai đều đi theo con đường hợp lý nhất với sự nghiệp và khát vọng của mình.
Thành công của Yahia chỉ là khởi đầu. Tới World Cup 2022, bóng đá thế giới chứng kiến một Morocco phi thường, lọt vào bán kết nhờ một đội hình ngập tràn cầu thủ từng ăn tập tại Pháp. Senegal cũng gặt hái thành công tương tự, trong khi Algeria, Bờ Biển Ngà, Tunisia hay Mali đều sở hữu những ngôi sao gốc Phi sinh trưởng tại châu Âu.
Ở một hướng khác, Ghana, Nigeria hay Cameroon lại khai thác nguồn kiều bào từ Anh. Điển hình là Ademola Lookman – tiền đạo từng khoác áo U21 Anh nhưng sau đó đổi sang Nigeria để trở thành trụ cột.
Công thức này nhanh chóng lan xuống châu Á. Philippines, Indonesia, Việt Nam rồi Malaysia đều học theo. Các quốc gia tìm về kiều bào hoặc cầu thủ gốc gác xa xưa, đưa họ về khoác áo đội tuyển nhằm thu hẹp khoảng cách với Nhật Bản, Hàn Quốc hay thậm chí Trung Đông.
Indonesia là ví dụ tiêu biểu. Dưới thời Chủ tịch PSSI Erick Thohir – một doanh nhân kiêm chính trị gia có tầm ảnh hưởng, bóng đá xứ vạn đảo đã đẩy mạnh chiến dịch “săn” cầu thủ gốc Indonesia ở Hà Lan. Lý do rất rõ ràng, với lịch sử thuộc địa, hiện có khoảng 400.000 người Hà Lan mang dòng máu Indonesia, chiếm gần 2% dân số quốc gia này.
Nhờ đó, PSSI không khó để tìm ra những cái tên đủ điều kiện khoác áo “Tim Garuda”. Vấn đề chỉ nằm ở sự thuyết phục. Nhiều cầu thủ còn lưỡng lự, đặc biệt là những người vẫn mơ đến cơ hội khoác áo đội tuyển châu Âu.
Câu chuyện nhà Reijnders là minh chứng rõ rệt. Hai anh em Tijjani và Eliano đều được PSSI liên hệ. Cuối cùng chỉ Eliano – người ít tên tuổi hơn – đồng ý, còn Tijjani sớm được Hà Lan triệu tập và nay đã vươn tầm ngôi sao Serie A. Thực tế này phản ánh một quy luật rằng cầu thủ chỉ chọn “quê cha đất tổ” khi cánh cửa ở đội tuyển mạnh khép lại.
Malaysia và cú ngã đau
Malaysia cũng đi theo con đường nhập tịch, nhưng cú phốt mới đây biến chiến lược này thành cơn ác mộng. FIFA vừa phạt Liên đoàn Bóng đá Malaysia (FAM) cùng 7 cầu thủ nhập tịch vì làm giả hồ sơ. Những cái tên có gốc gác Argentina, Tây Ban Nha, Brazil và Hà Lan đều bị cấm thi đấu một năm, còn FAM phải nộp phạt nặng.
Cú sốc này không chỉ khiến người hâm mộ Malaysia thất vọng mà còn tạo nên cuộc khủng hoảng niềm tin với toàn khu vực. Một chiến lược vốn được xem là con đường tắt để vươn tầm, giờ lại trở thành vết nhơ lịch sử.
Điều mà Malaysia để lại không chỉ là sự xấu hổ, mà còn là lời cảnh tỉnh cho các liên đoàn khác. Nhập tịch có thể là giải pháp ngắn hạn, nhưng nếu thiếu minh bạch, nó dễ biến thành con dao hai lưỡi.
Thứ nhất, giấy tờ và thủ tục phải tuyệt đối minh bạch. Trường hợp Malaysia cho thấy việc “lách luật” hay làm giả hồ sơ chỉ khiến thành quả bị phủ nhận. Thứ hai, cần xây dựng chiến lược phát triển cầu thủ bản địa song song với nhập tịch.
Nếu chỉ dựa vào cầu thủ ngoại gốc, đội tuyển có thể mạnh lên tức thời, nhưng nền bóng đá nội địa sẽ không bền vững. Thứ ba, niềm tin của người hâm mộ là yếu tố không thể đánh đổi. Một khi cộng đồng cảm thấy bị phản bội, mọi chiến lược đều sụp đổ.
Từ câu chuyện của Yahia đến Morocco ở World Cup 2022, nhập tịch đã chứng minh có thể tạo ra những kỳ tích. Nhưng cú ngã của Malaysia là minh chứng rằng nếu thiếu minh bạch và chiến lược, con đường tắt có thể dẫn đến vực sâu. Bóng đá cần sự pha trộn giữa khát vọng, luật lệ rõ ràng và niềm tin của người hâm mộ.
Đối với những nền bóng đá đang khát khao vươn tầm, bài học từ Malaysia chính là lời nhắc nhở rằng hãy nhập tịch một cách minh bạch, có tầm nhìn, và đừng bao giờ đánh cược tương lai bằng sự gian dối.
Nguồn tin: Bongdalu
