Sân mới của MU và cái bẫy tài chính

Kế hoạch xây dựng sân mới của Manchester United, với sức chứa lên đến 100.000 chỗ ngồi, trở thành tâm điểm của cuộc tranh luận tại Anh. Không chỉ là một dự án thể thao đơn thuần, sân mới của “Quỷ Đỏ” có thể mang theo một “mánh khóe” gây tranh cãi, đặc biệt khi liên quan đến việc sử dụng tiền thuế công để phục vụ cho lợi ích của một doanh nghiệp tư nhân.

Các chuyên gia cảnh báo rằng những hứa hẹn về kinh tế mà CLB đưa ra có thể là “lời nói dối trắng trợn”, được thổi phồng để hợp thức hóa việc rút ngân sách công.

Dự án hoành tráng hay cái bẫy tài chính?

Kể từ tháng Ba, Manchester United đã công bố kế hoạch xây dựng một sân vận động mới thay thế Old Trafford, với hình ảnh mô phỏng đầy ấn tượng. Tuy nhiên, đằng sau bản thiết kế đầy hoành tráng đó là một chi tiết then chốt. Đó là CLB yêu cầu chính phủ chi tiền di dời một trung tâm vận tải đường sắt quan trọng để có mặt bằng cho việc xây dựng.

Con số này không hề nhỏ, lên đến từ 200 đến 300 triệu bảng, thậm chí có thời điểm từng được định giá gần 1 tỷ bảng. Yhị trưởng Greater Manchester, Andy Burnham, khẳng định rằng ngân sách công sẽ không được dùng để xây sân, nhưng thực tế cho thấy dự án này không thể triển khai nếu trung tâm vận tải chưa được di dời.

Nếu chính phủ đứng ra chi trả khoản phí này, Man United sẽ được lợi một khoản tiết kiệm khổng lồ, không khác gì một sự “rót tiền công vào xây sân”. Để thuyết phục công chúng, Manchester United đưa ra những hứa hẹn rất ấn tượng về lợi ích kinh tế mà dự án mang lại gồm 92.000 việc làm mới, 17.000 căn hộ, 1,8 triệu khách du lịch mỗi năm và hơn 7 tỷ bảng đóng góp cho nền kinh tế.

Sebastian Coe, Chủ tịch ban tái phát triển Old Trafford, thậm chí khẳng định rằng dự án này có thể “lớn hơn cả Thế vận hội London 2012” về quy mô và tầm ảnh hưởng. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế lại tỏ ra hoài nghi, cho rằng đây chỉ là những con số phóng đại nhằm hợp thức hóa việc rút ngân sách công để phục vụ lợi ích của một câu lạc bộ bóng đá đã quá giàu có.

Không phải lần đầu tiên việc sử dụng tiền thuế để hỗ trợ các dự án thể thao gây tranh cãi. Tại Mỹ, các đội thể thao đã nhận được hàng triệu, thậm chí hàng tỷ đô la từ chính phủ để xây dựng sân vận động mới hoặc nâng cấp cơ sở vật chất. Chẳng hạn, Las Vegas Raiders nhận 750 triệu USD, Buffalo Bills có 850 triệu USD, trong khi Washington Commanders chuẩn bị nhận hơn 1 tỷ USD.

Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy, phần lớn những dự án này không mang lại lợi ích kinh tế như đã hứa hẹn. Chuyên gia Pat Garofalo thẳng thắn gọi đây là “lời nói dối trắng trợn”, khi thực tế tiền thuế của người dân lại được sử dụng để làm giàu cho các ông chủ CLB.

Ngay cả các đội thể thao nhỏ cũng không bỏ qua cơ hội nhận tiền hỗ trợ từ ngân sách công. Đội bóng chày Portland Sea Dogs từng được miễn 2 triệu USD tiền thuế, về bản chất chẳng khác nào được cấp không số tiền ấy.

Maura Pillsbury, một người phản đối quyết định này, đã lên tiếng cảnh báo: “Hãy nghĩ xem bạn đang đánh đổi điều gì. Đó có thể là giáo dục, y tế, hay những bữa ăn cho trẻ em. Phía sau những lời hứa đẹp đẽ luôn là cái giá mà xã hội phải gánh chịu.”

Văn hóa người hâm mộ và quyền lực ông chủ

Điều đáng chú ý là ở Mỹ, các ông chủ thể thao thường sử dụng quyền lực của mình để ép buộc chính phủ phải tài trợ cho các dự án này. Họ thường đưa ra những lời đe dọa công khai hoặc ngầm hiểu rằng nếu không nhận được hỗ trợ, họ sẽ chuyển đội bóng sang một thành phố khác.

Các người hâm mộ Mỹ sống trong nỗi lo sợ mất đi đội bóng thân yêu, như trường hợp Los Angeles Chargers chuyển từ San Diego. Trong khi đó, các ông chủ đội bóng xem đội bóng như một tài sản kinh doanh, còn người hâm mộ lại coi đó là tài sản cộng đồng, một phần không thể thiếu của thành phố.

Tuy nhiên, ở Anh, người hâm mộ không dễ dàng chấp nhận việc các ông chủ có quyền tuyệt đối đối với đội bóng của mình. Chuyên gia Stefan Szymanski cho rằng việc di dời một CLB tại Anh là một “hành động tội ác”, bởi người hâm mộ không coi đội bóng là tài sản của các ông chủ mà là của cộng đồng.

Đặc biệt là với Manchester United, đội bóng có một lượng fan hùng hậu và trung thành. Dù về mặt pháp lý, đội bóng thuộc sở hữu của gia đình Glazer hay Jim Ratcliffe, nhưng trong nhận thức của cộng đồng, “Quỷ đỏ” là của người hâm mộ, còn các ông chủ chỉ là những “người quản lý tạm thời”.

Kế hoạch xây dựng sân mới của Manchester United, được ví như “Wembley phương Bắc”, không chỉ là một dự án thể thao lớn mà còn là phép thử đối với niềm tin giữa công và tư. Đây là câu hỏi liệu xã hội Anh có chấp nhận việc tiền thuế của người dân được sử dụng giống như ở Mỹ để phục vụ lợi ích của một câu lạc bộ tư nhân hay không.

Người hâm mộ có thể là lực cản duy nhất đối với xu hướng “Mỹ hóa” bóng đá Anh, và nếu họ nhận ra rằng số tiền thuế của họ có thể được sử dụng vào những nhu cầu xã hội cấp thiết hơn, họ hoàn toàn có thể đứng lên phản đối.