Bóng đá từ lâu được coi là môn thể thao hấp dẫn bậc nhất hành tinh nhờ tính bất ngờ và cảm xúc dâng trào mà nó mang lại. Nhưng cùng với đó, những tranh cãi quanh các quyết định của trọng tài cũng luôn là “gia vị” quen thuộc.
Sai lầm có thể biến một đội thành người hùng hoặc kẻ bại trận chỉ trong khoảnh khắc. Chính vì thế, FIFA đã giới thiệu VAR (Video Assistant Referee) tại World Cup 2018, với kỳ vọng biến công nghệ thành “trợ lý” công bằng cho trọng tài.
Vậy VAR thực chất là gì, khi nào được sử dụng, khác gì với Goal-line và liệu nó có thực sự giúp bóng đá công bằng hơn?
VAR là gì và vận hành như thế nào?
VAR – viết tắt của Video Assistant Referee – là hệ thống hỗ trợ trọng tài bằng video. Hàng chục camera độ phân giải cao được bố trí quanh sân, ghi lại mọi góc độ của trận đấu. Từ đó, tổ trọng tài VAR trong phòng điều khiển sẽ theo dõi, phân tích và liên lạc trực tiếp với trọng tài chính trên sân khi có tình huống cần xem xét.
Điểm đặc biệt là VAR không tự ý can thiệp. Chỉ khi trọng tài chính yêu cầu hoặc tổ VAR xác định có dấu hiệu sai sót rõ ràng, hệ thống mới được kích hoạt để kiểm tra. Trọng tài chính vẫn là người đưa ra quyết định cuối cùng, sau khi tham khảo hình ảnh từ VAR.
FIFA quy định VAR chỉ áp dụng trong những tình huống có tính quyết định, cụ thể:
- Bàn thắng: Kiểm tra việt vị, lỗi chạm tay, phạm lỗi trước khi ghi bàn.
- Phạt đền: Xem lại va chạm trong vòng cấm, đảm bảo quyết định chính xác.
- Thẻ đỏ trực tiếp: Tránh bỏ sót hoặc phạt oan những pha phạm lỗi nghiêm trọng.
- Sai lầm nghiêm trọng khác: Sửa chữa quyết định gây tranh cãi, ví dụ rút nhầm thẻ.
- Những tình huống khác như phạt góc, ném biên, thẻ vàng thông thường… sẽ không thuộc phạm vi VAR.
Cần biết rằng VAR và Goal-line là hai công nghệ khác nhau, được sử dụng với hai mục đích khác nhau.
VAR: Hỗ trợ nhiều tình huống, chi phí thấp hơn, nhưng phụ thuộc vào đánh giá con người. VAR giống một chiếc “camera giám sát” toàn diện, giúp trọng tài hạn chế sai sót trong các pha bóng lớn.
Goal-line: Sử dụng cảm biến và camera ngay vạch vôi để xác định bóng qua vạch hay chưa. Độ chính xác gần như tuyệt đối nhưng chỉ áp dụng cho bàn thắng, chi phí rất cao nên mới phổ biến ở các giải lớn.
Nói cách khác, Goal-line là công cụ “chuyên môn sâu”, còn VAR là “đa năng” nhưng vẫn còn dư địa tranh cãi.
Thành công và tranh cãi của VAR
Kể từ khi xuất hiện, VAR góp phần sửa hàng loạt quyết định sai lầm. Nhiều bàn thắng việt vị mỏng manh, những pha phạm lỗi thô bạo hay tình huống bóng chạm tay gây tranh cãi đều được làm rõ. VAR mang lại cảm giác công bằng hơn, giảm thiểu những “bi kịch” kiểu bàn thắng ma của Frank Lampard ở World Cup 2010.
Nhưng mặt khác, VAR cũng khiến bóng đá mất đi phần nào sự liền mạch. Trận đấu nhiều lần bị gián đoạn để trọng tài “soi” màn hình, khiến cảm xúc khán giả và cầu thủ bị cắt ngang. Thậm chí, có những pha bóng VAR vẫn không xóa bỏ hết tranh cãi vì bản chất “góc nhìn video” vẫn phụ thuộc vào đánh giá con người.
Câu hỏi đặt ra là VAR có làm bóng đá công bằng hơn không? Câu trả lời là có, nhưng chưa tuyệt đối. Nó giảm sai sót nghiêm trọng, song không thể xóa sạch hoàn toàn mâu thuẫn.
Có thể nói, VAR là bước tiến công nghệ không thể đảo ngược. Trong một môn thể thao nơi hàng tỷ đô la phụ thuộc vào từng quyết định, việc hạn chế sai sót là bắt buộc. Nhưng bóng đá vốn là trò chơi của cảm xúc, nơi đôi khi chính sự bất công, sự oan ức cũng tạo nên những câu chuyện huyền thoại. VAR khiến bóng đá “cơ giới hóa” hơn, chuẩn xác hơn, nhưng cũng ít… lãng mạn hơn.
Một bàn thắng bị hủy sau vài phút ăn mừng nhờ VAR có thể đúng luật, nhưng lại lấy đi niềm vỡ òa tự nhiên của hàng vạn con người. Một tấm thẻ đỏ sau khi xem chậm có thể công bằng, nhưng cũng khiến nhịp trận đấu bị phá vỡ. Đây là mâu thuẫn mà bóng đá hiện đại buộc phải chấp nhận: đánh đổi cảm xúc để lấy sự công bằng.
VAR là minh chứng cho việc công nghệ đã và đang định hình bóng đá thế kỷ 21. Nó không hoàn hảo, nhưng cần thiết. So với Goal-line – công cụ chỉ xử lý một tình huống duy nhất – VAR toàn diện và thực tế hơn. Tuy nhiên, sự can thiệp của VAR nên giữ ở mức “hỗ trợ”, tránh biến trọng tài thành cái loa của công nghệ.
Cuối cùng, VAR không thể thay đổi bản chất: bóng đá vẫn thuộc về con người, thuộc về cảm xúc và sự bất ngờ. VAR chỉ là công cụ, còn cái đẹp và sự công bằng thực sự vẫn phụ thuộc vào cách chúng ta sử dụng nó.
Nguồn tin: Bongdalu
