Bóng đá Đức, với bề dày lịch sử và văn hóa độc đáo, đã phát triển những mô hình tổ chức đa dạng để vận hành các câu lạc bộ từ Bundesliga đến 3. Liga. Những mô hình này không chỉ thể hiện cách tiếp cận quản trị mà còn phản ánh tinh thần cốt lõi của bóng đá Đức: sự gắn kết giữa câu lạc bộ và cộng đồng người hâm mộ.
1. Eingetragener Verein (e.V) – Hiệp Hội Đăng Ký:
Mô hình e.V là hình thức truyền thống nhất, đại diện cho tinh thần cộng đồng của bóng đá Đức. Các câu lạc bộ theo mô hình này được điều hành hoàn toàn bởi các hội viên, những người sở hữu thẻ thành viên thường niên. Mỗi hội viên có một phiếu bầu với giá trị ngang bằng, đảm bảo quyền lực được phân bổ công bằng.
Ban điều hành do hội viên bầu ra chịu trách nhiệm quản lý câu lạc bộ, và các quyết định quan trọng – từ chiến lược phát triển đến các vấn đề tài chính lớn – đều được đưa ra thảo luận và biểu quyết tại đại hội đồng thường niên.
Mô hình e.V không cho phép sự can thiệp của các nhà đầu tư bên ngoài, giúp câu lạc bộ duy trì tính độc lập và gắn bó chặt chẽ với người hâm mộ. Đây là mô hình bắt buộc trên toàn nước Đức cho đến năm 1998, khi luật 50+1 ra đời, mở ra cơ hội cho các mô hình mới nhằm tăng tính cạnh tranh.
Các câu lạc bộ tiêu biểu:
- Bundesliga: Union Berlin, Freiburg, Mainz 05, FC St. Pauli, 1. FC Heidenheim.
- 2. Bundesliga: Holstein Kiel, SV Elversberg, Fortuna Düsseldorf, Nuremberg, Darmstadt 98, Schalke 04.
- 3. Liga: 1. FC Saarbrücken, Energie Cottbus, SC Verl, Rot-Weiss Essen, Erzgebirge Aue, Hansa Rostock.
Mô hình e.V được yêu mến nhờ tính dân chủ, nhưng hạn chế về nguồn vốn đầu tư bên ngoài đôi khi khiến các câu lạc bộ này khó cạnh tranh với những đội bóng có tiềm lực tài chính mạnh hơn.
2. GmbH/AG– Luật 50+1:
Các câu lạc bộ theo luật 50+1 áp dụng mô hình hiện đại, tách biệt bộ phận bóng đá chuyên nghiệp thành một công ty độc lập (thường là AG – Công ty Cổ phần hoặc GmbH – Công ty TNHH) để thu hút vốn đầu tư từ bên ngoài.
Tuy nhiên, luật 50+1 đảm bảo rằng hội đồng thành viên của câu lạc bộ nắm giữ ít nhất 50% + 1 phiếu bầu, giữ quyền kiểm soát tối đa và ngăn chặn sự chi phối từ các nhà đầu tư, bất kể họ rót bao nhiêu vốn. Đây là mô hình hợp danh kết hợp, trong đó bộ phận bóng đá chuyên nghiệp hoạt động như một GmbH hoặc AG, đóng vai trò đối tác chính (general partner), chịu trách nhiệm điều hành.
Phần Co. KGaA (Kommanditgesellschaft auf Aktien – Hợp tác hạn chế) đại diện cho các nhà đầu tư bên ngoài, đóng vai trò đối tác hạn chế (limited partner), với quyền lực bị giới hạn theo số cổ phần họ sở hữu.
Các câu lạc bộ tiêu biểu:
- Bundesliga: Bayern Munich, Borussia Dortmund.
- Ví dụ cụ thể: Borussia Dortmund được quản lý bởi Borussia Dortmund GmbH & Co. KGaA, do CEO Hans-Joachim Watzke điều hành. Tập đoàn Signal Iduna là một trong những nhà đầu tư lớn, nhưng quyền quyết định chiến lược vẫn thuộc về hội đồng thành viên của Dortmund.
Điểm nổi bật: Mô hình này kết hợp hài hòa giữa nguồn vốn bên ngoài và quyền kiểm soát của người hâm mộ, giúp các câu lạc bộ như Bayern và Dortmund duy trì sức mạnh cạnh tranh trên đấu trường quốc tế mà không đánh mất bản sắc cộng đồng.
3. GmbH – Công Ty TNHH
Cách thức hoạt động: Trong mô hình GmbH, bộ phận bóng đá chuyên nghiệp được tách ra và vận hành như một công ty TNHH độc lập. Các câu lạc bộ này thường bị gọi là “CLB công ty” do chịu sự chi phối lớn từ các tập đoàn hoặc cá nhân đầu tư, đôi khi làm lu mờ tiếng nói của người hâm mộ.Các câu lạc bộ tiêu biểu:
- Bundesliga: Bayer Leverkusen, VfL Wolfsburg, TSG Hoffenheim, Borussia Mönchengladbach.
- 2. Bundesliga: 1. FC Magdeburg.
- 3. Liga: Viktoria Köln, Wehen Wiesbaden, FC Ingolstadt, Alemannia Aachen, Waldhof Mannheim, Schweinfurt.
Lịch sử và tranh cãi:
- Bayer Leverkusen và VfL Wolfsburg: Hai câu lạc bộ này là ngoại lệ của luật 50+1, do được thành lập và sở hữu bởi các tập đoàn lớn – Bayer AG (dược phẩm) và Volkswagen (ô tô) – với hơn 20 năm đầu tư liên tục. Sự kiểm soát 100% từ các tập đoàn này khiến người hâm mộ chỉ trích, đặc biệt là Leverkusen, dù từng đạt thành tích ấn tượng như á quân Bundesliga và UEFA Champions League đầu những năm 2000. Sự hạn chế tiếng nói của cổ động viên khiến các câu lạc bộ này bị xem là thiếu bản sắc cộng đồng.
- TSG Hoffenheim: Tỉ phú Dietmar Hopp, nhà sáng lập tập đoàn SAP, từng là cổ động viên và thành viên hội đồng quản trị của Hoffenheim trước khi nắm quyền kiểm soát vào đầu những năm 2000. Tuy nhiên, đến mùa giải 2022/23, Hopp đã từ bỏ quyền lực tuyệt đối, đưa Hoffenheim tiến gần hơn đến mô hình 50+1, đáp ứng mong muốn của người hâm mộ.
- RB Leipzig: Là trường hợp gây tranh cãi nhất, RB Leipzig – được hậu thuẫn bởi tập đoàn Red Bull – hạn chế tối đa sự tham gia của cổ động viên bên ngoài vào hội đồng thành viên. Hội đồng này chủ yếu bao gồm nhân viên công ty, những người liên tục bầu các lãnh đạo Red Bull để điều hành câu lạc bộ. Điều này đi ngược lại giá trị cộng đồng của bóng đá Đức, gây phẫn nộ trong cộng đồng người hâm mộ và bị xem là “kẻ ngoại đạo” trong văn hóa bóng đá nước này.
Kết Luận: Sự Đa Dạng Trong Tinh Thần Bóng Đá ĐứcTừ mô hình e.V đậm chất dân chủ, 50+1 cân bằng giữa đầu tư và bản sắc, đến GmbH gây tranh cãi, các câu lạc bộ bóng đá Đức thể hiện sự đa dạng trong cách tổ chức nhưng đều hướng đến việc bảo vệ giá trị cốt lõi: sự gắn bó với người hâm mộ.
Trong khi e.V tôn vinh quyền lực của hội viên, 50+1 cho phép các câu lạc bộ tiếp cận nguồn vốn lớn mà vẫn giữ được kiểm soát, thì mô hình GmbH, dù hiệu quả về mặt tài chính, lại đối mặt với thách thức về sự chấp nhận từ cộng đồng.
Nguồn tin: Bongdalu
